Kopalnia Gipsu i Anhydrytu „Nowy Ląd” Sp. z o.o. – Niwnice

Niwnice to wieś położona w gminie Lwówek Śląski, powstała z połączenia dwóch wsi Bartniki i Nowy Ląd. Najstarszym zabytkiem jest późnoromański kościół św. Jadwigi, pałac Nostitzów z XVII w. i dwa dwory renesansowe. W pobliżu działa Kopalnia Gipsu i Anhydrytu „Nowy Ląd”.
Eksploatację gipsu prowadzono tu od ok. 1700 r. W latach 1826 i 1830 uruchomiono dwa nowe kamieniołomy. Pierwszymi właścicielami tych kamieniołomów była rodzina Nostitz–Rieneck. W 1860 r. zakład zakupili holenderscy książęta von Nassau, a potem Friedrich der Niederland zu Haag. W 1870 r. wzniesiono prażalnię gipsu z piecami szybowymi. W 1888 r. zakład nabył Alfred von Wietersheim. Pod jego kierunkiem wzrosło wydobycie gipsu, który wykorzystywano do wyrobu kwasu siarkowego, gipsu chirurgicznego, a w czasie I wojny światowej do budowy fortyfikacji.
Od 1946 r. kopalnia działała jako Zakłady Gipsowe. W 1955 r. utworzono obok nowe przedsiębiorstwo państwowe Kopalnia Anhydrytu i Gipsu „Nowy Ląd”. Oba zakłady połączono w 1959 r., a w 1961 r. stworzono tu obszar górniczy „Nowy Ląd” o powierzchni 1,37 km2, dla eksploatacji gipsu i anhydrytu, jednocześnie rozpoczęto podziemną eksploatację złoża. W 1975 r. obszar górniczy powiększono do 2,8 km2, obejmując nim tereny perspektywiczne złoża Radłówka (uruchomione w 2005 r.). W 1996 r. udziały Skarbu Państwa kupiła Dolnośląska Spółka Inwestycyjnej S.A., należąca do KGHM Polska Miedź S.A. W 1998 r. nowym właścicielem zakładu została Wytwórnia Klejów i Zapraw Budowlanych „Atlas” S.C., znacznie go unowocześniając, w 2007 r. otwierając tu nowy zakładu przeróbki gipsu o wydajności 4,5 tys. ton miesięcznie, a w 2010 r. nową gipsownię.

Dziś kopalnia zajmuje się wydobyciem i przeróbką anhydrytu oraz unikatowego białego gipsu cechsztyńskiego, a także produkcją materiałów na bazie wydobywanych surowców; prowadzi też działalność handlową w kraju i za granicą. Jest w Polsce niemal wyłącznym producentem gipsów specjalistycznych (medycznych, modelowych i dentystycznych), ale główny nacisk kładzie na produkcję spoiw budowlanych.
Po zdemontowaniu starej kalcynowni (2007) kopalnia odtworzyła z oryginalnych części piec i urządzenia towarzyszące, prezentując na nim procesy prażenia gipsu, w sposób zrozumiały dla laików. Dodatkowo w 2010 r. zrekonstruowano i uruchomiono jedną z dwóch w Polsce lokomotyw wąskotorowych wraz z wagonikami, które dawniej służyły do transportu urobku, drewna i materiałów wybuchowych do kopalni.

Opracował: Ivo Łaborewicz

www.nowylad.com.pl
www.atlas.com.pl/kopalnia-gipsu-anhydrytu-nowy-lad.html
www.pl.wikipedia.org/wiki/Niwnice
www.redbor.pl/wyprawy/lokalizacje/niwnice.htm

Literatura:
Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 2, M-Ż Pogórze Izerskie, pod red. Marka Staffy, Wrocław 2003

Galeria

Na mapie

Panorama 3d